Solitude, Jeroen Thijssen

Einde zomer was ik bij de uitgever om de vormgeving van mijn kookboek te bespreken. Na het gesprek wenkte de redacteur me. We liepen de trap af en daar stond ik, middenin de huisbibliotheek van Nieuw Amsterdam. Rijen dik, planken vol kookboeken en romans. Kies maar iets uit!

Achterin stond Solitude van Jeroen Thijssen. Thijssen, de culinair journalist die zo lekker schreef maar een paar jaar geleden werd wegbezuinigd bij ochtendblad Trouw. Wat was er van hem geworden?
Het woord familiegeschiedenis gaf de doorslag.


























In september las ik een paar hoofdstukken, maar ik had niet genoeg rust in mijn hoofd. In november vloog ik in gezelschap van Solitude naar Nederland. Ik las het in een ruk uit.

In Haarlem vinden de broers Robert en Frank eind jaren zeventig een paar dozen in het huis van hun dementerende opa Simon. De dozen zitten vol met dagboeken, knipsels en brieven en er stijgt een geur van specerijen uit op. Frank wil de geschiedenis van zijn familie reconstrueren en er een boek over schrijven, Robert wil zoveel mogelijk te weten zien te komen over Solitude om daarna aanspraak te maken op hun erfgoed.
De familiegeschiedenis begint in 1894 met de broers Hendrik en Theo die hun geluk gaan zoeken in Nederlands-Indië. Na de oorlog op Lombok vestigen de broers zich op Java. Theo koopt een noodlijdende krant op en wordt journalist. Hendrik koopt van zijn oorlogsbuit de achteraf gelegen plantage Solitude. Langzaam maar zeker wordt duidelijk hoe de acties van Hendrik en Theo nog gevolgen hebben voor Robert en Frank.

De stille kracht zorgt ervoor dat oogsten maar blijven mislukken, relaties en zwangerschappen verkeerd aflopen of worden afgebroken, kerstbomen met versierders en al tegen de grond gaan, polonaises stokken en dat iemand met pretenties op tijd de mond wordt gesnoerd door een spetterende diarree.

Vrouwen schitteren door afwezigheid en zijn bepaald geen bron van levensvreugde.
De moeder van Hendrik en Theo laat zich na de aftocht van de broers naar Nederlands-Indië niet meer zien of horen, de vrouw van Hendrik overlijdt tijdens het baren van een meisje dat ook overlijdt, Simon wordt in de steek gelaten door zijn vrouw Marijke die naar Nederland vertrekt, de moeder van Robert en Frank overlijdt bij de geboorte van Frank en de jongens worden opgevoed door hun opa, deeltijdvriendin Tanja pleegt abortus en gaat er schommelend met een ander vandoor.
Alleen uit gewoonte getrouwde Agnes is een blijvertje, maar van enige diepgevoelde verbondenheid tussen haar en Theo is geen sprake. Ze is weinig sympathiek, bijzonder lelijk, kookt Nederlands en gebruikt geen andere smaakmaker dan zout. Ze accepteert dat haar man, zoon en neef regelmatig samen naar het bordeel gaan.
Woelmeisjes en hoeren schitteren door aanwezigheid en zijn een bron van genot. En wanneer Hendrik nauwelijks meer kan bewegen of praten neemt juist een van hun de dagelijkse zorg voor Hendrik met liefde op zich.

Door de opbouw van het verhaal, de symboliek en de broeierige, mystieke sfeer doet Solitude denken aan Zuid-Amerikaanse literatuur. De titel is een verwijzing naar 100 jaar eenzaamheid van Marquez.
De beschrijvingen van de omgeving, van gevoelens, scheve verhoudingen en onrechtvaardige toestanden zijn beeldend en meeslepend. Het taalgebruik van Thijssen is heerlijk helder bloemrijk Hollands.

Solitude gaat over ons koloniale verleden en erfelijke belasting, onthechten en ontwortelen, niet kunnen aarden en ontaarden. Over wennen aan andere gewoontes en onder alle omstandigheden vasthouden aan oude gebruiken.
En dat laat een ontwortelde Nederlandse niet zomaar los.

De regen werd dunner, de temperatuur steeg: het droge seizoen kondigde zich aan. Oom vertrok voor vier dagen naar Soerabaja, wat de sfeer in huis aanmerkelijk verbeterde, en kwam lacherig terug met verhalen over hossende Brabanders die carnaval vierden met de Oeteldonkse club.
Heel de tafel viel stil. Zoon, eega en neef staarden hem niet-begrijpend aan.
Hossen? vroeg tante.
Polonaise. Ooms stem kreeg een weifelende klank. Op een rij staan en dan vooruitlopen.
Doe het eens voor? vroeg Diederik hoopvol.
Nou, zei oom.
Jawel, zei tante en ze lachte. Doe eens gek. Voor een keer.
Schouderophalend trok oom haar overeind en zette haar in het midden. Diederik plaatste hij daarachter, en legde diens handen op tantes schouder. Simone vormde de staart, zijn handen op de schouders van zijn neef. Zelf nam oom de koppositie. Polonaise! riep hij onverwacht, als een nasale fluit, en stapte naar voren. Tante volgde geschrokken en botste tegen oom, die weer was blijven staan om haar te laten volgen. Diederik lette niet op, waardoor alleen Simon overeind bleef. Hij keek verbaasd naar de woelende berg ledematen. Tante stond het eerst weer op haar benen, haar gezicht in een plooi van grimmig genoegen.
De volgende dag bracht oom foto's mee van een groep totoks, in donkere kielen gekleed, boerenpetten op het hoofd. Brabantse boeren, zei hij. Dat doen ze thuis ook, voor de vasten. Ik moet nog uitzoeken wat dat is. Iets katholieks.
Dat weten ze bij Barep op school wel, zei Simon opgewonden. Daar zijn ze ook katholiek.
Oom legde waarderend zijn hand op Simons schouder. Ga jij dan maar mee, jou kennen ze.
Oom trok zijn hand terug en keek even naar tante. Het wordt een prachtig verhaal: hossende boeren in de tropenhitte.

Ik ben blij dat Trouw de culinair journalist de laan uit heeft gestuurd. Het was goed, het was leuk maar Jeroen Thijssen heeft nu iets mooiers te doen: geschiedenis schrijven.

Het boek kun je o.a. hier bestellen.

Paperback
Titel: Solitude
Auteur: Jeroen Thijssen
Uitgever: Nieuw Amsterdam
Aantal pagina's: 464

Muziek terwijl u het boek bestelt:
Het feest kan beginnen, De Deurzakkers

Geen opmerkingen:

Een reactie posten